 Yöreler _______________________________________________ |
||
 BİTLİS | ||
| DENİZLİ | ||
| VAN | ||
| GAZİANTEP | ||
| ARTVİN | ||
| TRABZON | ||
| TEKİRDAĞ | ||
| ANAMUR | ||
| BURDUR | ||
| SEYMENLER-ANKARA | ||
| İZMİR | ||
| ŞANLIURFA | ||
| TOKAT | ||
| ADIYAMAN |
||
TOKAT |
||
| Tokat halk oyunları, atasözleri, bilmece, hikâye, destan, masal, türkü, inanç, adet ve seyirlik oyunları ile giyim ve kuşam gibi gelenek ve görenekleri folklorik özelliği çok zengin olan bir yöremizdir. Müzik: Oyunlar genellikle karakter olarak ağırlama, yanlama ve yelleme olarak üç bölümde oynanmakta olup üç melodi ve üç ritim vardır. Açık havada davul ve kaba zurna (Galaklı zurna ) eşliğinde eller parmaklardan omuzdan tutularak oynanmaktadır. Ayrıca Horlatmalı kaval (Niksar Erikbelen Köyünde Halen yapılmaktadır), bağlama, cura bağlama, kemençe, mey, def gibi halk sazları da yaygın olarak kullanılmaktadır. Yöre oyunlarımız genellikle 2/4, 4/4, 5/8, 2/8'lik ölçülerle oynanmaktadır. Halk Oyunları: Tokat Orta Karadeniz ve İç Anadolu bölgesi arasında bir geçiş bölgesi olduğu için genellikle oyunların karakteristik yapılarına Karadeniz'in sertliği, İç Anadolu'nun yumuşaklığı yansımıştır. Oyunlar yöre olarak halay türündedir. Halay; birlik, beraberlik, yardımlaşma gibi toplu hareket anlamına gelmektedir. Halk oyunları, giysi ve figür bakımından ayrı bir güzelliğe sahiptir. Destan, koşma, divan, semai, garip, derbeder, hurşit, sağma gibi havalar, düğün, sinsin havaları, halay havaları, davar sürme havaları gibi kırık havaları gibi havalar görülmektedir. Yöre oyunları şekil olarak tek ve çift kişi ile oynanan oyunlar ki bunlara tek oyunlar denilmektedir. Bir de gurup halinde oynanan oyunlarda sadece kadınların oynadığı, sadece erkeklerin oynadığı ve kadın ve erkeklerin oynadığı karışık oyunlar mevcuttur. Ayrıca orta oyunları da yörede yaygın olarak oynanmaktadır. Samah (Simsim): Genellikle düğünlerde geceleri oynanan bir oyundur. Düğüne gelenler, misafirler düğün evinin avlusunda büyükçe bir ateş yakarlar önce çeşitli halaylar oynarlar daha sonra ateş etrafında değişik hünerler göstererek ve hepsinden önemlisi ateşin üzerinden atlayarak (ateş üzerinden atlamak eski Türk törelerine-inançlarında günahlardan ve kötülüklerden arınmayı ifade etmektedir.) oynanır. Aynı zamanda karşısında oynayan kişiye de çeşitli aldatmalar yapılır. Kesinlikle arkadan rakibine vurulmaz. Oyun sevgiyi, dostluğu, hoşgörüyü ifade etmekte olup, bütün düğünlerde oynanmaktadır. Kartal Oyunu: Dağlık ve engebeli bir arazide geçimi çiftçilik ve hayvancılıkla sağlayan yöre halkının kartalın uçuşunu, süzülüşünü ve avına saldırmasını ifade eden taklidi hareketleri zaman içinde oyun haline getirerek oynanmakta olan bir oyundur. Tokat Ağırlaması: Yörenin en belirgin oyunu olup, düğüne gelen misafirlerin ağırlanmasını, karşılanmasını, hoşnut edilmesini ifade etmektedir. Üç melodisi olup, ağırlama, yanlama ve yelleme bölümlerinde oynanan bir oyundur. Koyun Yüzü - Saya Gezme–Bereket–Döl Alma–Deve: Yörede genellikle koyunların kuzuladığı döl alma mevsimi denilen Şubat-Mart aylarından başlayarak toprağın canlandığı bereketin, bolluğun çoğaldığı bu dönemlerde davul ve zurna eşliğinde erkeklerin oynadığı bir sıra gezme oyunudur. Oyunda kız kıyafeti giyinmiş erkek oyuncular, söyleyici (okuyucu), kahya, yöreye göre dede, aşık gibi kişiler vardır. İki kişinin sırtlarına merdiven konularak ön tarafa bir kazma ile deve başı yapılır ve zil takılır. Kilim, cecim gibi malzemelerle üstü kapatılarak ortaya bir semer konulur ve deve yapılır. Davul ve zurna ile söyleyici oyuna iştirak eden oyuncularıyla birlikte bütün köyü gezer ve her evin kapısında ;"Hey hayadan hey hayadan, yılan çıkmış kayadan,yoksulluktan gelmedik, adet kaldı sayadan(atadan)" der ve oyunlar oynanır. Seyredenler kızların kaçırmak isterler. Gülünür, şakalaşılır, taklit veya çeşitli yiyecek vermekle cezalandırılır. Toplanan hediyeler köyün en fakirine verilir veya yemek yapılarak hep birlikte yenilir. Omuz Halayı: Tokat ağırlaması içerisinde oynanmakta olan bu oyunda yöre insanının her işinde kendisine yardımcı olan kadınlara vermiş olduğu değeri ve onu baş tacı etmesini ifade etmektedir. Eskiden gelin, gelin alıcılarla birlikte baba evinden atlara bindirilerek getirilir, damat evine geldikleri zaman onları karşılayanlar bir yandan oyunlarını oynarken bir yandan da çömelerek at üzerindeki kadınları-gelini omuzlarına alırlar, hep birlikte oyun oynadıktan sonra yere indirirlerdi. Bu oyunda yöremizde halen sevilerek oynanan oyunlarımızdandır. Kırklar Semahı (Ya Hızır Semahı): Ayin-i cemlerde bu semahı yapacak insanları dinsel bakımdan olgunluğa erişmiş, yaş ve inanç bakımından da erişkin olması zorunludur. Çocuklar ve gençler bu semaha katılamazlar. Kadınlı ve erkekli yapılan bu semaha en az üç en fazla on iki kişi katılır. Önce cemi yöneten dedeye veya babaya niyazla başlanır, bağlama eşliğinde miraçlama denilen tekke edebiyatı ezgisiyle yapılır. Ağırlama ve dönme figürleri vardır. Ağırlamada erkeklerin avuç içi yere, kadınların avuç içi yukarı (semaya) dönüktür. Alevi-Bektaşi ayin-i cemlerinde kadın-erkek, bacı-kardeştir. Bu nedenle, dinsel bakımdan bütünlük söz konusudur. Dönme ise bütün canlıların Hak'kın etrafında döndüğünü temsil eder. Bacıların avuçlarının semaya açık olması Hak'tan almayı, erkeklerin avuçlarının yere bakması ise halka vermeyi temsil eder. Kıyafetler Bayan Kıyafetleri: Şalvar; Kutnu kumaştan, ipek satenden, pazenden ve patiskadan dikillir. Geniş ağlı olup ağı yukarıdadır. Beyaz patiskadan dikilenlerin paçaları kaneviçe ile işlenir. İşlik: Üçpeşin altına giyilir, kutnu kumaştan veya pazenden dikilir. İç saya beyaz bez veya pamuklu kumaştan yapılır. Önü kola kadar açık, kısa kollu ,hafif dik yakalı olup yırtmacı hizası ve etek ucu arasında kalan bölüm göynek işi tekniğiyle şekerpare, başboynuzu, üç kaya askısı, gödekli, at izi desenleriyle süslüdür. Dış Saya(üçpeş): Kutnu, sevai, beyaz veya renkli parlak kumaşlardan üçpeş (üç parçalı ) olarak dikilir. Kol ağızları göynek işi tekniğine göre işlenir yırtmaç kenarları, ön boyu sim sırma ile süslüdür. Yağlık: Çevre veya mendil ölçüsünde büyük bir değirmi pamuklu bezdir. Dört ucu pul ve boncuklarla işlemelidir. Bindallı bordo ,yeşil ,mor kadife kumaştan sim sırma tekniği ile yapılır. Gezeki(salta): Koyu renk kadife veya çuhadan yapılır. İçi astarlı olup kumaşın dışı komple değişik geometrik desenler ,beden ve kol kenarları kaytanlarla süslüdür. Önlük(şalöynük): El tezgahlarında yün ipliklerle dokunarak yapılır. Dokuma sırasında üzeri geometrik desenlerle süslenir. Arkalık gödek bağı: El dokuma tezgahlarında ince yün ipliklerden ensiz üç parça olarak dokunur. Fes: (parçalı veya semerli fes) Yünden veya keçeden yapılır. Alna gelen kısmı altın, gümüş boncuklarla süslenir. Çit yazma: Yazma baskı sanatıyla elde edile baş örtüleridir. Kenarları ve orta tarafı oyalı ve pullarla süslüdür. Aksesuarlar: Boncuklu bel bağı, saçlık, saç bağı, Tokat bileziği, hamaylı, gerdanlık, alınlık, yanaklık kemer ve tuzluk kullanılır. Çorap: Genellikle dörtten fazla renkten oluşan örgü ve dokumalarla yapılmıştır. Çarık: Aynalı çarık, manda veya öküz derisinden parmak üstlerini ve ayağın her yanını saracak şekilde katlanır ve tokalıdır. Pul ve ponponlarla süslüdür. Erkek Kıyafetleri: İşlik Göynek; Tokat'a has özel baskılardan veya yol yol ismi verilen dokuma kumaştan hakim yakalı, uzun kollu olarak dikilir. Zıvga: Şal dokuma kumaştan yapılır. Ağ kısmı yukarıda olup üç parçadan oluşur Yan dikiş üzerleri kaytanlarla süslüdür. Aba-Cepken-Gazeki-Sultanlık: Aba, kıl, yün, kumaştan yapılır. Yakasızdır, ceket gibi giyilir. Cepken-Gazeki-sultanlık (kadın giyimindeki gibidir) Zıvgabağı: Kırmızı yeşil ve sarı renklerden oluşan çizgili desenli kare biçiminde dokunmuştur. Bele sarılır. Yelek-Dallama: Zıvganın yapıldığı kumaştan yapılır içi astarlı olup düğmeli ve ceplidir, kolsuzdur. Fes: Beyaz kumaştan yapılır. Özel bir nakış tekniği ile ,su büzgüsüne benzeyen nakış üzeri ve alna gelen bölümü renkli ipliklerle ve boncuklarla süslüdür. Aksesuarlar: Para kesesi, mendil, köstek ve zincirdir Yemeni: Kısa kenarlı kaba görüntülü hafif bir papuçtur. siyah renkli ve tabanı alçaktır. |
||
 |
||